active obedienceTheological
Khrih nih vawlei cung a nun chung ah Pathian nawlngaihnak tling tein a ngeihmi kha a chim duhmi biafang a si i cu nih cun Pathian nih Khrih a zummi hna sinah a pekmi dinnak kha a si
adoptionTheologicalfa sinak. fa canter
Khrih a zummi hna cu Pathian nih a chungkhar chungtel ah a ser. Fa sinak a pek
adoptionismTheological
Jesuh cu tipil a in tiang mi sawhsawh bantukin a nung, cu lio caan ah Pathian nih a “Fapa” ah “a cohlan” i khuaruahhar thil ti khawhnak a pek timi cawnpiaknak hmaan lo; cucaah hi cawnpiaknak nih Jesuh cu zunzal in a rak um cianak le Pathian sinak kha a hlawt. Cawnpiaknak hmaan lo
agnosticn.TheologicalPathian um le um lo hngalh khawh a si lo timi cawnpiaknak
Grik biafang gnostos ti a sullam cu “hngalhnak,” a si i, biafang hmai a hram ah a-chap tikah, a sullam cu: “Pathian a um le um lo a hngal lomi, a thei lomi," tinak a si
amillennialismn.Theological
Khrih a rat tthan hnu ah kum thongkhat pennak cu hi vawlei cungah a um ti lai lo timi cawnpiaknak. Thongkhat timi hi a biafang ningpi in lak ding a si lo
analogia entisTheological
Thomas Aquinas he aa pehtlaimi a si i, hi biafang nih sermi thil hna nih Sertu Pathian muisam a langhter. Pathian nih a ummi thil vialte a ser caah, minung chung i tthatnak asiloah biatak tibantuk sining hna cu Pathian chung i a donghnak hrampi he aa lo, asinain Pathian sining taktak cu a ngan deuh rih caah a muisam dihlak pi kha aa khat kho lo
analogyTheologicalanalawyi
Theology ah analawyi cu ruahnak le holh caah hmanmi thilri pakhat a si i minung ruahnak le Pathian sining karlak ah a hmaanmi, asinain a cheuchum lawng aa lawhnak langhternak caah hmanmi a si. Minung holh hi rikhiah, a tlam a tling lomi a si caah tiawlawzian pawl nih tahchunnak an hman. "A ttha," "fim," asiloah "pa" ti bantuk biafang hna kha Pathian sinah hman a si tikah, minung caah hmanmi sullam he aa khatmi sullam in hman a si lo (zunivawkal) asiloah aa pehtlaimi sullam tling tein hman a si lo (ikuivawkal). Cu nakin, anlawyi timi nih Pathian cu a sang deuhmi, hngalhthiam khawh lomi dirhmun ah a um ti an hngalh lio ah mi nung he aa lonak (likeness) a um ti an langhter
analogy of beingTheologicalsining analawyi
Thomas Aquinas he aa pehtlaimi a si i, hi biafang nih sermi thil hna nih Sertu Pathian muisam a langhter. Pathian nih a ummi thil vialte a ser caah, minung chung i tthatnak asiloah biatak tibantuk sining hna cu Pathian chung i a donghnak hrampi he aa lo, asinain Pathian sining taktak cu a ngan deuh rih caah a muisam dihlak pi kha aa khat kho lo
analogy of faith and scriptureTheologicalzumhnak le cathiang analawyi
Baibal fianternak ah, hi zulhphung nih a chim duhmi cu Baibal chung i a sullam a fiang deuh lomi asiloah a theih harmi cacang hna cu Cathiang chung i hmundang vialte ah a sullam fiangmi, a huapmi le aa kalh lomi bia he aa tlaiin fianternak tuah ding a si
angeln.Theologicalvanmi. thlahmi
Minung asiloah Pathian a si khomi lamkaltu. Pathian lamkaltu pakhat dirhmun in, vancungmi cu Pathian nih rian pakhatkhat he a thlah
Angel of the LordTheological
Minung sinah langh khawhnak ding caah Cathiang chungah caan dangdang ah Pathian nih aa lakmi muisam
annihilationismTheological
Zumlotu hna cu an thih hnuah caan zeimawzat chung Pathian thinhunnak dantatnak an tuar i, cu hnuah an um ti lo nakhnga “hloh an si,” asiloah hrawh an si timi cawnpiaknak. Hi cawnpiaknak phun cheukhat nih cun thih hnu ah hrawhnak a chuak colh tiah an ti
anthropomorphic languageTheological
Minung holh le biafang hmang in Pathian kong chimh le ttial
antichristTheological
Khrih a voihnihnak rat hlan ah a lang dingmi le Jesuh nih a hrawh dingmi sifah harnak le hremnak nganpi a chuahtertu “phung buartu pa” cu a si. Mah biafang cu Khrih dohnak a langhtermi le a donghnak Khrih ralchanhtu a hruaitu a simi midang hna zong chim awkah hman a si
antitypeNewTheological
Mah biafang cu Greek anti- (a sullam cu "dohnak," "a ralchanhmi," asiloah "aa tlakmi" tinak a si) le typos (a sullam cu "hmelchunhnak," "thilri," asiloah "model" tinak a si) in a rami a si. Tiawlawyi ah—a bik in baibal hlathlainak le hrilhfiahnak (hngalhternak) ah—antitype cu Biakam Hlun chung i type nih a rak langhtermi kha a tlintermi asiloah a hngalhtermi Biakam Thar chung i minung, thil cangmi, asiloah bu pakhat a si
apocryphaTheologicalapocrafa
Apocrypha timi cu "a thupmi" asiloah "a fiang lomi" tinak a si, Greek biafang apokryptein in a rami a si. Roman Catholic Khrihfabu nih Cathiang chung ah a telh nain Protestant pawl nih an telh lomi cauk pawl
apollinarianismadj.TheologicalApollinaris cawnpiaknak
APOLLINARIS (THE YOUNGER) (b. A.D. 310). Khrih pathian sinak kha a cawnpiak nain Khrih minung sinak kha a hlawt. Khrih cu minung pum a ngei nain minung lungthin le thlarau a ngei lo, cun Khrih lungthin le thlarau cu Pathian Fapa "Pathian" sinak in a rami an si. Apollinaris cu Laodisia ah bishop a rak si; Kum zabu 4 ah zumhnak a pialmi, a dik lomi a si tiah an langhter
apologeticsTheological
Zumlotu hna zumhter khawhnak ding caah Khrihfa zumhnak a hmaannak kilvennak pek aa zuammi cawnnak
apologistTheologicalzumhnak kilvengtu
Zumlotu hna zumhter khawhnak ding caah Khrihfa zumhnak a hmaannak kilvennak pek aa zuammi
archangelTheological
Vancungmi dang cungah nawlngeihnak a ngeimi vancungmi
arianismn.TheologicalArius cawnpiaknak. Khrih cu Pa nih sermi, zunzal sinak a ngeilo
Arius nih dirhmi zumhnak a si i, Khrih zungzal a sinak kha a hlawt. Khrih cu Pa nih sermi a si tiah a cawnpiak. Arius cu A.D. 325 ah Nicea Council le A.D. 381 ah Constantinople Council nih cawnpiaknak dik lo a si tiah sual an phawt
arminianismn.TheologicalArminius cawnpiaknak
Netherlands ram ah Jacobus Arminius (1560-1609) nih John Calvin a lehrulhnak ah a chimmi cawnpiaknak a si. (1) Pathian nih a hngalh cia mi cung ah hram bunh in thimnak; (2) rikhiah um lomi tlanknak; (3)
minung nih zalong tein thimnak nawl a ngeih ko nain amah le amah aa khamh kho lo; (4) velngeih zangfahnak, cu nih cun minung kha khamhnak ah Pathian he i bawm; (5) tuahsernak cungah aa hngatchanmi inkhawhnak—zumtu khamhnak a tlau kho. Cun minung zalong tein thimnak nawl kilven a duhmi le vawleicung ah thil cangmi vialte Pathian khuakhannak le uknak tangah a um timi cawnpiaknak cohlan lomi zumhnak
ascensionTheological
Jesuh a thawhthan ni sawmli hnu ah vawlei in vancung ah a kainak kong
asceticismTheological
Nuamhnak a pemi vawlei thilri hnangamnak hlawtmi nunnak lam
aseityTheological
A sullam taktak cu “mah le mah” tinak a si. Pathian caah hman ahcun, Pathian cu amah tein a um, sertu ngeilo in le zeidang cungah a hngatchan loin. Pathian cu amah tein a ummi a si
assurance of salvationTheologicalthlarau hnangamnak
Kan nunnak ah tehte cheukhat cungah hram bunh in kan ngeihmi chunglei theihnak, “hrinthan” taktak kan si i cuticun khrihfa hna nih kan nunnak a dongh tiang teimak tein nun
atheistn.TheologicalPathian asiloah pathian pakhatkhat an um ti a zum lomi
Grik biafang theos in a rami a si, “Pathian,” ti a si i, cu theos biafang hmai a hram ah a- telh tikah, a sullam cu: “Pathian a um ti zum lomi" tinak a si
atonementTheologicaltlanhnak. remnak. khamhnak
Kan khamhnak hmuh awkah Khrih nih a nunnak le a thihnak ah a tuahmi rian
attributes of beingTheological
Pathian sining nih a langhter mi Pathiam a um ningcang (mode of existence)
authority of ScriptureTheologicalCathian nawlngeihnak
Cathiang chung bia vialte cu Pathian ta (bia) an si caah Cathiang chung bia pakhatkhat zumh lo le ngaih lo cu Pathian zumh lo asiloah nawlngaih lo a si ti nak
autographTheological
Baibal cauk i a hramthawk asiloah a hmasabik original cauk (auto-, “mah le mah,” le graph, “caṭialnak” in)
believers' baptismTheologicalzumtu tipil innak
Zumhawktlak tein Jesuh Khrih cu ka zumh tiin a chimmi hna ca lawngah aa tlak ning in pek a si mi tipil innak. Zumtu tipil innnak ti a si
biblen.TheologicalBaibal. Biakam Hlun le Thar dihlak aa telmi khrihfa baibal. Cathiang
Mirang biafang Bible cu Grik biafang biblion in a rami a si i “cauk” asiloah “zual” tinak a si. Grik biafang cu byblos timi papyrus thingram, thinghnah in a rami a si; cu thilri cu kut in ttial khawh mi hlanlio cauk ah an rak ser i hman a si. A donghnak ah biblia ti tiah biakam hlun le thar vialte, Baibal kha a si
bishopTheologicalbishop
Grik in episkopos: Biakam Thar chung i local Khrihfabu uknak zungpi kha chim duhmi a s i i “pastor,” “zohkhenhtu,” le “elder” timi biafang hna he aa thleng in hman tawnmi biafang. Mah biafang nih hin episcopalian uknak phun in Khrihfabu hruainak ah nawlngeihnak a ngeimi tlangbawi (priest) zong kha a sawh duhmi a si. Roman Katholik le Angelican nih an ngeihmi pastor hi "bishop" tiah an hman
calvinismn.Theologicalkalvin cawnpiaknak
John Kalvin cawnpiaknak phunnga nih Kalvin cawnpiaknak a muru pi a langhter: (1) minung a rawhral dih citcetnak; (2) thleidannak um loin thimnak; (3) rikhiahmi Khrih thihnak, khamhnak; (4) doh khawh lomi velngeihnak; (5) mithiang hna a dongh tiang inkhawhnak. Pathian nawlngeihnak cu kalvin cawnpiaknak i a muru pi cu a si
canonicityn.Theologicalkanunnisiti. Baibal cauk tahfung
Baibal cauk sawmruk le paruk he pehtlai in hmanmi biafang a si. Baibal hi Pathian thawchuahmi a si ko ti le Cathiang chungah uk sawmruk le paruk an i telnak hngalh khawhnak ding caah hmanmi takfung le cu takfung hmangin taknak ah a awn timi langhternak
consecrationnTheologicalkoncikarasion
Pathian ta a si bantukin thleidan le Pathian tinhmi ah aa pumpemi si
consubstantiationn.Theologicalkansubstansi-e-sian. Lutheran nih Bawipa zanriah an hmuhning
Lutheran nih Bawipa Zanriah an hmuhning a si i Khrih pumsa le thisen cu mitsurhang le changreu ah a um nain cu mitsurhang le changreu cu Khrih pumsa le thisenaa thleng lo
covenant theologyn.Theologicalkavanenh tiwalawyi
Biakamnak timi cu kaphnih hnatlaknak a si. Ram hnih (tuahmi thil cungah aa hngatchanmi) biakamnak cu a tlamtlinnak caah kaphnih caah a hrenmi hnatlaknak (tcn., Mosaic). Kam khatlei (tuahmi thil cungah aa hngatchan lomi) biakamnak cu, party pahnih karlak hnatlaknak a si ko nain, biakamnak a tuahtu party lawng nih tuanvo lakmi (tcn., Abraham, Palestinian, David, Biakamnak thar)
davidic covenantadj.Theologicaldavid he pehtlai in tuahmi biakamnak
Pathian nih David sinah ka ngeih lai tiah bia a kamhmi a fekmi biakamnak: (1) inn pakhat—a pehzulhmi siangpahrang uknak; (2) pennak pakhat—Messiah nih nikhatkhat ah a uk lai; (3) bawiṭhutdan; (4) a
zungzal uknak
deaconn.Theologicaldikon
Biakam Thar nih cawnpiak bangin dikon cu thlarau lei ah a puitlingmi (1 Tim. 3:8–13) le Khrihfabu chung i a herhmi thilri a zohkhenhtu hna (Lamkaltu 6:1–6) an si. Pastor (elder) bawmtu an si
deismn.Theological
Pathian cu a um ko nain, amah cu pumpak a si lomi (impersonal) Pathian a si, vawlei kong hi zeihmanh a ruat lo i a zei kong ah aa tel lomi a si timi zumhnak
depravityn.Theologicalsual rawhralnak
sual rawhralnak timi cu mi vialte sin a phanmi le mi vialte a hnorsuanmi sualnak rawhralnak kha a chim duhmi a si. minung chung zeihmanh nih—a fimnak, a intuarnak (emotions), le a duhnak—Pathian lung a tong kho lo
dispensationalismn.Theological
Dispensationalism cu C. I. Scofield nih a larter, a hnu ah remhthannak tete an tuah. Dispensationalism i
aa thleidangmi cawnpiaknak cu: (1) Baibal kha literal (biafang ning in) fianternak; (2) Israel le khrihfabu aa dangnak le pahnih karlak ah fiang tein thleidannak; (3) vawlei cung ah Pathian tinhmi bik a simi Pathian sunparnak. (4) Baibal hi chan he pehtlai in fianternak phunglam zulh asiloah dirkamhnak
docetismn.TheologicalKhrih mining sinak cohlan lomi cawnpiaknak. dositisim
Docitisim cu hlanlio Khrihfa biaknak hmasa ah zumhnak hmaan lo tiah an rak dohmi cawnpiaknak a si. Jesuh Khrih cu pumsa taktak a ngei lo i minung bantuk lawng a lang tiah a cawnpiak hna. Hi biafang hi Greek biafang dokeō in a rami a si, a sullam cu "a lo" asiloah "langh" tinak a si. Khrih pathian sinak tu cu an fehter
ebionitesn.Theologicalibionaih
Khrih ngaknu thiang hrinnak le pathian a sinak a ngeinak timi a cohlan lomi, a almi kum zabu 2nak a.d i Judah Khrihfa Gnostic bu pakhat. Khrih cu minung profet lawng a si tiah an cawnpiak
economic trinityTheological
Thumkomh Pathian nih sernak, tuanbia le tlanhnak timi an sining a lenglei ah zeitindah rian a ttuan timi langhternak; a bik in Fapa le Thlarau thlahnak thawngin ttuanmi rian
eldern.Theologicalelder
Biakam Thar khrihfabu hruaitu, kum upa deuh le thlarau lei ah a puitlingmi pakhatkhat kha a langhter (1 Tim. 3:1–7); local khrihfabu ah thlarau lei hruainak a petu hna
electionn.Theologicalzungzal nunnak caah thimcia tein chiahmi
Grik verb eklego in a rami ek, "in" le lego in a rami "pumh, thim" a si i a sullam cu: Lianngan bik le nawlngeihnak sangbik a sinak thawngin Pathian nih mi cheukhat cu khamhnak caah thimcia in a chiah
elohimn.TheologicalPathian - Hebru min
Pathian ṭhawnnak, nawlngeihnak, le a dang pathian tiah auhmi vialte nakin cunglei a sinak ṭhawnnak a langhtermi Hebru min
episcopaladj.Theologicalbishop he aa pehtlaimi. bishop hruainak in kalmi hruaining
Khrihfabu hruaining phunkhat ah nawlngeihnak le hruainak cu bishop hna sinah pek a si; Methodist, Episcopal, le Roman Catholic Khrihfabu hna bantuk hi an si
equivocalTheologicalikuivawkal
Tiawlawyi ah, ikuivawkal timi cu aa dangmi, aa lolo bakmi le a sullam aa khat lo bakmi biafang kha Pathian he tahchunh tikah le minung he tahchunh tikah aa lo in hman tinak a si
eternal generation (begotten)Theological
Zungzal Chan (hrinmi): Pa nih Fapa ngeihchun a hrinnak hi zungzal a rak si i, caan a dong lomi pehtlaihnak, a hramthawknak le sernak a um lomi a langter. Cu zungzal caan ahcun Fapa cu Pa a silonak kha thleidan in hmuh a si
eutychianismn.TheologicalEutiches cawnpiaknak
Eutiches (c. A.D. 378–454) cawnpiaknak a si; Khrih nih sining pakhat lawng a ngei, cucu Pathian sining taktak zong asilo i minung sining taktak zong asilo
exegesisn.TheologicalBaibal fianhter
Grik biafang exegesis in a sullam cu “chuah” asiloah “fianter” tinak a si; cucaah, Baibal cacang kha ningcang tein fianternak tuah tinak a si
existentialismn.Theologicalpumpak hmuhtonnak asiloah pumpeknak
Minung nih a biakmi Pathian he thlarau lei tonnak a langhtermi neoorthodox hmuhning; hi cawnpiaknak nih thil sining tak (facts) asiloah zumhnak (creeds) sawhsawh cohlan siloin pumpak hmuhtonnak (experience) asiloah pumpeknak (commitment) a biapitnak kha a langhter
faithn.Theologicalzumhnak
glorificationnTheologicalsunparnak
Zumtu hna cu a donghnak ah sualnak hmai in luatnak an hmuh i thiannak ah tlamtlinnak an hmuh tikah Pathian khamhnak rian lim a si
homoousiosTheologicalhomusiaws
Grik biafang in homoousios, a sullum cu "Aa khatmi thil" tinak a si. Jesuh Khrih cu Pathian tling a si i Pa he aa khatmi Pathian sinak a ngei ti fehternak caah hmanmi a si
hypostasis (person/subsistence)Theological
Pathian sinak chung i pumpak, aa thleidangmi "aho" (who) asiloah a si takmi thil umtuning; Pa, Fapa le Thlarau cu ousia "sining" pakhat aa hrawmmi hypostases mi pathum an si
immanent trinityTheological
Pathian cu amah le amah ah ahodah a si timi a chunglei sinak, le Pa, Fapa le Thlarau karlak i zungzal an i pehtlainak an chunglei kong
immutabilityTheologicalaa thleng bal lomi. aa thleng kho lomi
Pathian cu aa thleng kho lo i aa thleng bal lo
impeccabilityTheologicalKhrih nih sualnak a tuah kho lo timi hmuhning
Khrih nih sualnak a tuah kho lo timi hmuhning
incarnationTheologicalinkanisin
A sullam cu “titsa in,” ti a si. Zungzal Pathian Fapa nih ngaknu thiang hrinnak thawngin, amah le amah sining dang, minung sinak, titsa laknak kha inkanisin ti a si. Cu tuahsernak nih Khrih Pathian sinak kha a donghter lo. Sihmanhsehlaw Khrih cu minung pakhat ah sining pahnih--Pathian tling le minung tling--sinak tu kha zungzal in a ngei
inerrancyTheologicalinnaransi
Cathiang cu Pathian pekmi a si caah zeizong vialte ah palhnak a um lo timi cawnpiaknak. Baibal chunglei, zumhnak, tuanbia, science, vawlei sining le a dang theihhngalhnak hna telh chih in
justificationnTheologicalthiamcoternak
Zumtu cu Khrih ah miding kan si tiah Pathian velngeihnak in a thanhnak
kenosisTheologicalkenosih
Filipi 2:7 chung i Grik biafang kenoo in lakmi biafang cu “a lawngmi” tinak a si." Khrih nih a pathian sinak hlawt a si lo; minung muisam lak tiangin toidornak tu kha a si i Pathian riantuannak tlamtlinh awkah tuahmi a si
liberalismTheologicalliberal zumhnak
Khrihfa biaknak le Baibal he aa ralchanhmi a si i ruahnak in tuak khawh lomi poah cu zumh lo ding timi (rationalism) in a chuahmi zumhnak a si. Liberalism nih Cathiang chung i khuaruahhar thil a ummi kha a al, a cohlang lo. Luthluak hman a biapitnak kha a langhter; luthliak hmannak le science he aa kalhmi paoh cu hlawt a si
messiahTheologicalmessiah
Hebru biafang meshiach in lakmi a si i “chiti thuhmi,” tinak a si. Cun Grik he aa tluk biafang christos (“chiti thuhmi” tinak zong a si). Jesuh min a si, Pathian Chiti Thuhmi sinak a langhter
modalismTheologicalPathian sinak ah minun pakhat lawng a um ti zumhnak. Thumkomh Pathian pom lomi
Pathian sinak ah minung pakhat lawng a um tiah a timi thumkomh Pathian a pom lomi hmuhning. Pathian cu a phunphun in Pa, Fapa, asiloah Thiang Thlarau bantuk in a lang. Sabellianism tiah auhmi zong a si i
Modalistic Monarchianism ti zong in auh a si
mortificationnTheologicalmawtifikasion
Thlarau-bawmhnak thawngin sual tuahsernak le duhnak thah a sinak
nestorianismTheologicalNestorius cawnpiaknak
Nestorius (d. A.D. 451) nih a cawnpiakmi: Khrih cu minung le pathian sining pahnih a ngei na tein, cu sining pahnih cu pumkhat an si lo, aa fonh lo. Cucaah Khrih cu minung pahnih a si ti cawnpiaknak a si
omipresenceTheologicalkhuazei poah, hmunkip ah a ummi Pathian
Pathian cu a dihlak in le caan khat te ah hmunkip ah a um tinak a si
omnipotenceTheologicala tthawng dih mi Pathian
Pathian cu a tthawng dih i amah sining he aa tlakmi zei paoh a tuah khawh
omniscienceTheologicalPathian nih zeizong vialte a theih dih, a hngalh dih
Pathian sinnak a si i a sullam cu Pathian nih hlanlio, tulio, asiloah hmailei caan ah a cang dingmi vial te a tak in siseh, a si khomi thil vialte siseh a hngalh dih, a theih dih tinak a si
ontological trinityTheological
Pathian cu amah le amah ah ahodah a si timi a chunglei sinak, le Pa, Fapa le Thlarau karlak i zungzal an i pehtlainak an chunglei kong
Ousia (Substance / Essence)Theological
Pa, Fapa le Thiang Thlarau nih aa tluk tein an i hrawmmi, tthen khawh lomi Pathian sinak asiloah "zeidah sinak" (whatness) a si
pantheismTheological
Grik biafang pan timi sullam “a dihlak in,” le theos, timi “Pathian” in a rami a si. A sullam cu: zeizong vialte hi Pathian an si i Pathian cu zeizong vialte chungah a um timi zumhnak
peccabilityTheologicalKhrih nih sualnak a tuah bal lo nain a sual kho ko timi zumhnak
Khrih nih sualnak a tuah bal lo nain a sual kho ko timi zumhnak
perichoresis (Co-inherence)Theological
Thumkomh Pathian mi pathum hna i pakhat le pakhat chung ummi an sinak pehtlaihnak le thlenglak in an i luhhnawhnak; a tlingmi lungrualnak ah lungawtawmnak um loin an i pehtlainak
personalityn.Theologicalminung sining. pumpak umnak
Mi pakhat sining cu fimnak, lungthin lei ruahnak lei intuarnak, le duhnak hna an si
polytheismTheologicalpathian tampi zumhnak
Greek biafang poly timi “tampi," le theos timi "pathian" in a rami a si i a sullam cu "pathian tampi zumhnak," ti a si
postmillennialismTheologicalkum thongkhat pennak hnu ah Khrih a ra kir lai
Vawlei nih thawngtha teinak taktak he a ttha chin lengmang. Khrih cu kum thongkhat pennak hnu ah a ra kir tthan lai
posttribulationismTheologicalkhrihfabu cu harnak kum 7 chungah a um lai
Harnak kum 7 caan chungah khrihfabu cu vawlei ah a um lai timi zumhnak; khrihfabu cu thianghlawr a si lai lo
predestinev.Theologicalkhuakhih. thimcia
“A hlankan in hmelchunhnak tuah” tinak a si i Pathian nih a luan ciami zungzal caan ah tuanbia ah a cangmi thil paoh (Eph. 1:11) biakhiahnak a tuahmi kha a chim duhmi a si; khamhnak ding caah mi cheukhat cu Pathian nih a luan ciami zungzal caan ah a thim hna (Efe. 1:5)
presbyteriann.Theologicalpresbyterian
Khrihfabu uknak phunkhat a simi, nawlngeihnak cu elder hna (hruaitu upa) sinah pek a si tiah cawnpiakmi
Presbyterian le Reformed Khrihfabu hna
pretribulationismTheological
Harnak kum 7 a chuah hlanah Khrih nih Khrihfabu a lak lai, thianghlawr a si lai timi zumhnak
procession (spirated)Theological
Thiang Thlarau cu Pa (le Fapa) sinin zungzal pehtlainak in a chuahnak (thlah a sinak); Thiang Thlarau a hramthawknak tein aa dangmi a sinak thleidangnak
progressive santificationnTheologicalKhrih muisam lei ah thlennak
Thiang Thlarau nih zumtu kha Khrih bantuk ziaza le nawlngaihnak muisam lei ah a thlen cuahmahmi
propitiationTheologicalthinhunnak damter. thindamternak
Thinhunnak damter timi cu “lungawiter asiloah remnak ser” timi sullam a ngeimi Greek biafang in a chuakmi a si. Khrih remnak thihnak thawngin Pathian thiannak cu lung a tlinter, a thinhunnak a dai, cun nawlngeihnak in hal mi a dinnak kha a tling
protevangeliumTheological
Cathiang chung i thawngtha a voikhatnak phuannak (Gen. 3:15), Pathian nih Satan a teitu ding Tlanhtu a thlah lai tiah a phuan
raptureTheologicallaknak. thianghlawr
"Rapture" timi biafang hi Latin holh in lehmi Greek biafang harpazo in a rami a si i, "khulrang in a hlatnak i kal" asiloah "tlaih" tinak a si. Khrih nih a pum a simi Khrihfabu kha amah he um ti dingah khulrang in a kal pi tinak a si
reconciliationTheologicalremdaihnak. remnak
Sualnak thawngin minung cu Pathian he an i hlat, asinain Khrih thihnak thawngin Pathian he remnak le khamhnak hrimhrim cu Jesuh a zummi vialte caah pek a si
redemptionTheologicaltlanhnak. luatnak
Greek biafang zeimawzat in a rami a si i a sullam cu “man peknak in luatter” tinak a si. Khrih nih a thihnak thawngin zumtu cu sualnak sal sinak in a luatter hna ti kha a langhter
regenerationTheologicalhrintharnak. piangtharnak
Thiang Thlarau riantuannak thawngin thlarau lei ah a thimi kha nunnak a pek, hrinthannak a chuahter. Pathian nih thlarau nunnak thar a kan pekmi a thli tein tuahmi thil; a caan ah “hrinthannak” tiah an auh.”
Remonstracen.Theologicalduh lonak langhter. alnak
Khrihfabu tuanbia ah, Remonstrance (a bik in 1610 Remonstrance) cu Dutch theologian, Jacobus Arminius zultu hna nih a fekmi Kalvin cawnpiaknak kha doh awkah an suaimi, phungning tein nawlnak le duhlonak langhternak a si
renaissanceTheologicalfimthiamnak hrinthannak
Fimthiamnak “hrinthannak”, 1350-1650, cu nih cun vawlei lei thil a simi, ruahnak nih tuakmi, le lunghrinhnak lei ah a kalmi a langhter. Pathian nakin minung cungah lungthin a pek deuh
revelationTheologicalphuannak. langhternak
“Phuannak” tinak a si. Minung nih zei dang lam in an hngalh khawh lomi biatak kha Pathian sin in phuannak asiloah langhternak
santificationn.Theologicalnun thianghlimnak
Thlarau thawngin Pathian velngeihnak riantuannak hmangin, Khrih he pumkhat i pehtlaihnak thawngin zumtu hna cu thleidan an si i thianghlimnak ah huncho in tharchuah an si
scriptureTheologicalbaibal ca
Greek biafang graphe in a rami a si, a sullam cu “ca tial” tinak a si. Cathiang timi biafang chungah Biakam Hlun le Biakam Thar cauk sawmruk le paruk aa tel
simplicityTheological
Pathian pumkhat si lungrualnak caah biafang dang pakhat
sinTheologicalsualnak. nawl buarnak
Pathian nawl buarnak; mi vialte caah Pathian tahfung a simi Jesuh Khrih ah hmuh khawhmi Pathian thianhlimnak timi hmelchunhnak a tlau
soteriologyTheologicalkhawmhnak kong
Soterion timi Greek biafang in, “khamhnak," timi le "logos" timi "bia" in a rami a si. Cucaah a sullam cu "khamhnak kong cawnpiaknak" asiloah hlathlainak a si
sovereignadj.Theologicallianngannak
Pathian he pehtlai in, Pathian cu a sang bik uktu le nawlngeitu a si, Amah khuakhannak le khiahnak in zei thil paoh a cang; cun amah Pathian tinhmi cu a tling zungzal
substitutionTheologicalKhrih awiawh thihnak
Khrih thihnak sullam taktak cu sual phawt a si cangmi misual hna cungah Pathian i a thiangmi le a dingmi biaceihnak kha tlinter awkah Khrih cu sual phawt a simi misual hna awiawh in amah nunnak pek in a thi
supralapsarianismTheological
Hi biafang hi Latin biafang supra, “a cunglei,” le lapsus, "sual in tluknak" in a rami a si. Cucaah, Pathian nih sual tluknak hlan ah thimnak le hlawtnak a khiah timi hmuhning a si. Pathian bia khiah ning a dotdot cu: zungzal nunnak caah mi cheukhat kha thim hna, sual tluknak kha cohlan hna, thimmi hna tlanhnak caah Khrih pek, tlanhmi hna khamh awkah Thlarau pek, cun tlanhmi vialte kha thianter hna. Hi hmuhning nih hin rikhiahmi Khrih thihnak a cawnpiak
synopticnTheologicalsanoptik
Greek holh in min bunhmi, a sullam cu “thil hna kha hmunkhat ah hmuh tti” tinak a si. Sanoptik kan ti tik ah Matthai, Marka, le Luka thawngttha hna hi an i tel. Hi thawngttha pathum nih Khrih nunnak kong an ttial tikah biafang an hmanmi aa khatmi an um, an ttial ning aa khatmi an um. Cucu sanoptik ti a si
systematic theologyTheological
Systematic theology cu Khrihfa tiawlawyi phung pakhat a si i, Baibal cawnpiaknak kha a fiangmi, a dikmi le ningcang tein a tawlreltu a si
theistic evolutionTheological
Pathian nih thlennawnnak kalning (evolution) hmangin vawlei cung nunnak phun vialte a chuahter timi ruahnak
theologynTheologicaltiawlawyi
Greek biafang "theos" in a rami a si i “Pathian,” tinak a si i "logos," sullam cu “bia," tinak a si. Cucaah, bia asiloah Pathian kong biaruahnak ti a si. Theology cu a tlangpi in a kau ngaimi sullam in lak a si i
Khrihfa zumhnak (cawnpiaknak) vialte cawnnak a si. A caan ahcun Pathian Kong (theology proper) cawnnak kha a tawinak in tiawlawyi ti phun zong in hman a si. Pathian sinak kong hlathlainak langhternak caah hmanmi biafang
theophanyTheologicaltiawfani
Mi sinah amah le amah aa langhter khawh nakhnga hmuh khawhmi muisam aa lakmi “Pathian muisam” a si. Pathian cu taksa asiloah theihnak aw in a phuannak. Cheukhat nih christophany ti zong in an hman. Theophani a sullam a tlangpi cu: Biakam Hlun ah Khrih minung muisam in a langhnak, a phuannak kha a chim duhmi a si (e.g., Gen. 18; Biaceihtu. 6)
transcendencenTheologicaltthransendenh
Sermi thil he Pathian i sangmi thleidannak. Sertu le sermi cu umtuning ningcang pakhat chungtel an si lo
transcendentadj.Theologicallonhtu a simi. a ngan deuhmi
Pathian cu sermi thil nakin a ngan deuhmi le sermi thil cungah aa ngatchan lo tiah langhternak caah hmanmi biafang
transubstantiationTheological
Roman Catholic nih Bawipa Zanriah an hmuhning. Changreu le mitsur zu cu Jesuh Khrih pum, thisen, le thlarau ah a thleng. Jesuh Khrih pathian sinak changreu le mitsur zu a tak sining kha kilven
tribulationn.TheologicalBuanchukcho
Biathlam 6-19 ah langhtermi hmailei kum sarih caan. Hi caan chungah Pathian zumlotu vawlei le a nawl a ngai lomi Israel miphun kha bia a ceih hna
trichotomousTheologicalMinung cu tthen cheu thum a ngei
Minung cu pum, nunnak, le thlarau timi tthenthum in a ummi kong fianternak
TrinitynTheologicalThumkomh Pathian
Pathian pakhat lawng a um; Pathian sinak ah zungzal in aa dangmi le aa tlukmi minung pathum, Pa, Fapa le Thiang Thlarau in a ummi. Pakhat le pakhat an i dang, asinain an pathum in pakhat ah pumkhat Pathian a si. Thumkomh sinak timi biafang nih mah ruahnak kha a ṭha bik in a langhter
tritheismTheologicalPathian pathum
Pathian pathum an um timi zumhnak
typologyNewTheologicaltypepawlawyi
Tiawlawyi ah typepawlawyi timi cu Baibal fianternak lam pakhat a si i cuka ahcun Biakam Hlun chung i minung, thil cangmi (events), asiloah bu (institutions) pawl—phun (types) tiah auhmi—nih Biakam Thar—antitypes tiah auhmi—a bik in Jesuh Khrih minung sinak le riantuannak ah an tlinnak ngan deuh an hmuh
univocalTheologicalzunivawkal
Tiawlawyi ah, zunivawkal timi cu aa dangmi thil pahnih kong chim tikah a sullam aa khatmi biafang asiloah khua ruahnak aa khatmi hman tinak a si
vicariousTheological
A sullam cu “pakhat hmun ah pakhat." Khrih thihnak cu misual hna aiawh in a si
vivificationnTheological
Thlarau thawngin nawlngaihnak thar le Khrih bantuk ziaza ṭha ngeihnak ah ṭhanchonak